Engels: Friedrich Engels – współtwórca marksizmu i krytyk własności prywatnej.

1

Friedrich Engels, urodzony 28 listopada 1820 roku, był jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii myśli politycznej i społecznej XX wieku, współtwórcą fundamentów marksizmu. Na dzień dzisiejszy, mając 204 lata od urodzenia, jego intelektualne dziedzictwo nadal stanowi kluczowy punkt odniesienia dla analiz ruchów socjalistycznych i komunistycznych. Pochodzący z zamożnej rodziny przemysłowców, Engels przez wiele lat prowadził „podwójne życie”, pracując w rodzinnej firmie tekstylnej, aby finansowo wspierać Karola Marksa i jego rodzinę, co umożliwiło Marksowi napisanie „Kapitału”. Jego życie było nierozerwalnie związane z jego przyjacielem i współpracownikiem, Karolem Marcksem, z którym współtworzył ideologię, która na zawsze zmieniła bieg historii.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 2024 roku, 204 lata od urodzenia.
• Żona/Mąż: Nieformalnie związany z Mary Burns, a następnie z Lizzie Burns. Formalnie nigdy nie był żonaty.
• Dzieci: Brak.
• Zawód: Filozof polityczny, ekonomista, socjolog, dziennikarz, teoretyk marksizmu, przemysłowiec.
• Główne osiągnięcie: Współtwórca marksizmu, współautor „Manifestu Komunistycznego”, autor kluczowych prac teoretycznych.

Kim był Friedrich Engels? Podstawowe informacje

Friedrich Engels był wszechstronnym uczonym i teoretykiem, którego zainteresowania obejmowały filozofię polityczną, ekonomię polityczną, historię, socjologię, antropologię oraz nauki przyrodnicze. Ta szeroka gama zainteresowań pozwoliła mu na stworzenie kompleksowych teorii społecznych. Urodził się dokładnie 205 lat i dwa miesiące temu, 28 listopada 1820 roku, w Barmen, w ówczesnej prowincji Jülich-Cleves-Berg należącej do Królestwa Prus, co dziś stanowi część terytorium Niemiec. Zmarł w wieku 74 lat w Londynie, 5 sierpnia 1895 roku, pozostawiając po sobie ogromny dorobek intelektualny. Wraz z Karolem Marksem, Engels współtworzył fundamenty marksizmu, rozwijając kluczowe koncepcje takie jak materializm historyczny, materializm dialektyczny oraz socjalizm naukowy, mające na celu wyjaśnienie mechanizmów walki klasowej.

Życie prywatne Friedricha Engelsa

Pochodzenie i rodzina

Friedrich Engels pochodził z zamożnej rodziny przemysłowców. Był najstarszym synem Friedricha Engelsa Sr. oraz Elisabeth „Elise” Franziska Mauritia von Haar. To burżuazyjne pochodzenie często stwarzało wewnętrzny konflikt między jego radykalnymi poglądami a środowiskiem, z którego się wywodził. Jego ojciec, właściciel zakładów włókienniczych w Barmen, wychowywał go w atmosferze surowego pietyzmu, jednak już w młodości młody Friedrich zaczął odrzucać te religijne przekonania, co doprowadziło do narastających napięć z ojcem, który pragnął widzieć go w roli statecznego kupca.

Związki i partnerki życiowe

Przez 20 lat Friedrich Engels żył w nieformalnym związku z Mary Burns, irlandzką robotnicą. Poznał ją około 1843 roku w Manchesterze, a ona odegrała kluczową rolę w jego życiu, wprowadzając go w środowisko angielskiego proletariatu i mając fundamentalny wpływ na jego późniejszą twórczość. Po śmierci Mary w 1863 roku, związał się z jej młodszą siostrą, Lizzie Burns. Pozostawał z nią w relacji aż do jej śmierci w 1878 roku. Dopiero na łożu śmierci zdecydował się na formalne małżeństwo z Lizzie, aby spełnić jej religijne przekonania.

Kariera zawodowa i działalność polityczna

Początki kariery

Karierę zawodową Friedrich Engels rozpoczął jako uczeń kupiecki w Bremie w 1838 roku. Pracował w firmie eksportowej Heinricha Leopolda. Aby nie narażać reputacji rodziny i uniknąć konfliktu z ojcem, jednocześnie potajemnie publikował artykuły pod pseudonimem Friedrich Oswald. W 1839 roku opublikował „Listy z Wuppertalu”, w których opisywał pracę dzieci i warunki życia robotników, co stanowiło wczesny zwiastun jego późniejszych prac. W 1841 roku odbył służbę wojskową w Berlinie, gdzie służył w artylerii gwardii. Wykorzystał ten okres do uczęszczania na wykłady uniwersyteckie i nawiązania kontaktów z grupą Młodych Heglistów, w tym z Bruno Bauerem. To właśnie wtedy poznał Karola Marksa i Arnolda Rugiego, z którymi później nawiązał ścisłą współpracę.

Działalność w Manchesterze i wsparcie dla Karola Marksa

Przez wiele lat Friedrich Engels prowadził w Manchesterze „podwójne życie”. Pracował w rodzinnej firmie tekstylnej Ermen & Engels od 1850 do 1870 roku. Ta praca nie była jedynie źródłem jego utrzymania, ale przede wszystkim pozwalała mu finansowo wspierać Karola Marksa i jego rodzinę. Dzięki tej pomocy Marks mógł skupić się na pisaniu swojego monumentalnego dzieła, „Kapitału”. Engels w Manchesterze dogłębnie poznał realia życia klasy robotniczej, co stanowiło podstawę jego późniejszych publikacji. W Anglii, w Manchesterze, Engels spędził wiele lat swojego życia, co pozwoliło mu na dogłębne zrozumienie procesów rewolucji przemysłowej i jej wpływu na społeczeństwo. Jego doświadczenia w mieście stały się kluczowe dla jego późniejszych analiz.

Pełnienie kluczowych ról w organizacjach międzynarodowych

Friedrich Engels był aktywnym uczestnikiem i organizatorem międzynarodowego ruchu robotniczego. Pełnił kluczowe role w ważnych organizacjach politycznych tamtych czasów. Był aktywnym członkiem Związku Komunistów w latach 1847–1852, a następnie brał udział w pracach Pierwszej Międzynarodówki od 1864 do 1876 roku. W ostatnich latach życia aktywnie wspierał Socjaldemokratyczną Partię Niemiec oraz Drugą Międzynarodówkę, stając się jednym z głównych przywódców ruchu socjalistycznego po śmierci Marksa.

Udział w wydarzeniach historycznych

Friedrich Engels brał czynny udział w rewolucyjnych wydarzeniach swoich czasów. W 1849 roku uczestniczył w walkach podczas Wiosny Ludów, biorąc udział w powstaniu w Badenii i Palatynacie jako adiutant Augusta Willicha. Ta bezpośrednia styczność z walką zbrojną dostarczyła mu cennego doświadczenia wojskowego, które później wykorzystywał w swoich pismach teoretycznych. Jego doświadczenia wojskowe z 1841 roku, kiedy to służył w artylerii gwardii, z pewnością wpłynęły na jego późniejsze analizy polityczne i społeczne. Ze względu na swoją działalność wywrotową, musiał uciekać z Prus i Francji, co ostatecznie doprowadziło go do osiedlenia się na stałe w Anglii. Wielka Brytania stała się dla niego bezpieczną przystanią, podobnie jak dla wielu innych rewolucjonistów tamtych czasów.

Najważniejsze dzieła Friedricha Engelsa

Warto wiedzieć: Twórczość Friedricha Engelsa stanowi kamień węgielny dla rozwoju socjalizmu naukowego i komunizmu.

„Położenie klasy robotniczej w Anglii”

W 1845 roku Friedrich Engels opublikował przełomową pracę „Położenie klasy robotniczej w Anglii” (The Condition of the Working Class in England). Dzieło to opierało się na jego osobistych obserwacjach i dogłębnych badaniach przeprowadzonych w Manchesterze podczas jego pobytu. Książka szczegółowo dokumentowała tragiczne warunki życia proletariatu w dobie rewolucji przemysłowej, ukazując skalę ubóstwa, wyzysku i społecznych nierówności. Praca ta stała się jednym z pierwszych naukowych dowodów na istnienie i znaczenie walki klasowej, stanowiąc ważny wkład w rozwój socjalizmu. Engels w tej pracy opisywał pracę dzieci i warunki życia robotników, co było kluczowe dla zrozumienia jego późniejszych analiz.

„Manifest Komunistyczny” (współautorstwo z Karolem Marksem)

W 1848 roku, wspólnie z Karolem Marksem, Friedrich Engels napisał „Manifest Komunistyczny” (The Communist Manifesto). Ten krótki, ale niezwykle wpływowy dokument stał się jednym z najważniejszych tekstów politycznych w historii. Definiował cele i program rodzącego się ruchu komunistycznego, przedstawiając analizę historii jako dzieje walki klasowej i postulując obalenie kapitalizmu. Manifest wzywał do zjednoczenia proletariatu wszystkich krajów i stanowił wezwanie do rewolucji. Praca ta jest fundamentalnym tekstem dla zrozumienia marksizmu i komunizmu. Dzieło to zostało napisane w burzliwym okresie, który przewidywał dalsze rewolucyjne zmiany.

„Anti-Dühring”

W 1878 roku Friedrich Engels opublikował dzieło „Anti-Dühring”. Była to kompleksowa polemika z teoriami Eugena Dühringa, które zyskiwały popularność w ruchu socjalistycznym. W tej pracy Engels nie tylko odpierał zarzuty Dühringa, ale przede wszystkim systematyzował i wykładał zasady socjalizmu naukowego, prezentując spójny wykład światopoglądu marksistowskiego. Dzieło to jest uważane za jeden z najbardziej wpływowych wykładów teorii marksizmu, rozwijający koncepcje materializmu historycznego i dialektycznego. Część materiału z „Anti-Dühring” została później rozwinięta w osobno wydaną pracę „socjalizmu naukowego” (utopian and scientific).

„Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”

W 1884 roku, po śmierci Marksa, Friedrich Engels wydał swoje kolejne ważne dzieło: „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa” (The Origin of the Family, Private Property, and the State). W tej pracy Engels wykorzystał badania antropologiczne i etnograficzne do analizy rozwoju struktur społecznych. Przedstawił w niej rewolucyjną tezę o historycznej zmienności instytucji rodziny i państwa, argumentując, że nie są one wieczne i niezmienne, lecz stanowią produkt rozwoju historycznego i ekonomicznego. Dzieło to stanowiło ważny wkład w analizę rozwoju społecznego i likwidacje tradycyjnej rodziny.

Osiągnięcia i dziedzictwo Friedricha Engelsa

Edycja dzieł Karola Marksa

Po śmierci swojego najbliższego przyjaciela i współpracownika, Karola Marksa, w 1883 roku, Friedrich Engels podjął się tytanicznej i niezwykle ważnej pracy edytorskiej. Przez wiele lat z ogromnym zaangażowaniem przygotowywał do druku drugi (wydany w 1885 roku) i trzeci (wydany w 1894 roku) tom „Kapitału”. Opracował je na podstawie nieuporządkowanych notatek i rękopisów pozostawionych przez Marksa, co wymagało ogromnej wiedzy, cierpliwości i poświęcenia. Bez jego pracy, te kluczowe dzieła marksizmu mogłyby nigdy nie ujrzeć światła dziennego w ich kompletnej formie. Ta praca była kontynuacją ich wspólnych wysiłków.

Rola w ruchu socjalistycznym

Po śmierci Marksa w 1883 roku Friedrich Engels zyskał przydomek „Pierwszych Skrzypiec” (First Fiddle) w ruchu socjalistycznym. Stał się głównym autorytetem, doradcą i mentorem dla liderów partii robotniczych w całej Europie. Socjaliści z różnych krajów regularnie odwiedzali go w Londynie, by zasięgnąć jego rady w sprawach politycznych i ideologicznych. Jego status jako „Wielkiego Lamy” z Regent’s Park Road świadczył o jego ogromnym wpływie i szacunku, jakim się cieszył. Mimo radykalnych poglądów, po przejściu na emeryturę w 1870 roku, Engels cieszył się stylem życia typowym dla wyższej klasy średniej, co pozwalało mu na utrzymywanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego.

Koncepcja materializmu dialektycznego

Jednym z kluczowych osiągnięć intelektualnych Friedricha Engelsa było opracowanie koncepcji materializmu dialektycznego. Przeniósł on zasady dialektyki, wywodzące się z filozofii Hegla, na grunt nauk przyrodniczych i społecznych. Celem tej koncepcji było stworzenie spójnego, naukowego systemu wyjaśniającego rozwój materii, przyrody i społeczeństwa. Materializm dialektyczny stał się fundamentalnym narzędziem analitycznym w marksizmie, pozwalającym na interpretację historii i przewidywanie przyszłych przemian społecznych. Koncepcja ta stanowiła jeden z filarów jego filozofii i stanowiła podstawę dla dalszego rozwoju myśli marksistowskiej. Przewrót w nauce dokonany przez tę koncepcję był znaczący.

Kluczowe daty w życiu Friedricha Engelsa

• 1820: Urodziny w Barmen.
• 1838: Rozpoczęcie kariery kupieckiej w Bremie.
• 1841: Służba wojskowa w Berlinie i nawiązanie kontaktów z Młodymi Heglistami.
• 1843: Poznanie Mary Burns w Manchesterze.
• 1845: Publikacja „Położenie klasy robotniczej w Anglii”.
• 1848: Współautorstwo „Manifestu Komunistycznego” z Karolem Marksem.
• 1849: Udział w walkach podczas Wiosny Ludów.
• 1850-1870: Praca w firmie Ermen & Engels w Manchesterze.
• 1863: Śmierć Mary Burns.
• 1864-1876: Działalność w Pierwszej Międzynarodówce.
• 1878: Publikacja „Anti-Dühring”.
• 1883: Śmierć Karola Marksa.
• 1884: Publikacja „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”.
• 1885: Wydanie drugiego tomu „Kapitału”.
• 1894: Wydanie trzeciego tomu „Kapitału”.
• 1895: Śmierć w Londynie.

Kontrowersje i osobiste cechy

Działalność rewolucyjna i wygnanie

Friedrich Engels był postacią aktywną politycznie i rewolucyjnie. Jego działalność wywrotowa zmusiła go do ucieczki z Prus i Francji. Ostatecznie osiedlił się na stałe w Anglii, która stała się bezpieczną przystanią dla wielu ówczesnych rewolucjonistów. Jego zaangażowanie w walki podczas Wiosny Ludów w 1849 roku, gdzie brał udział jako adiutant w powstaniu w Badenii i Palatynacie, świadczy o jego gotowości do fizycznego działania na rzecz swoich przekonań.

Styl życia i określenia

Mimo swoich radykalnych poglądów politycznych i zaangażowania w ruch robotniczy, Friedrich Engels w późniejszych latach życia cieszył się stylem życia typowym dla wyższej klasy średniej. Po przejściu na emeryturę w 1870 roku, mógł pozwolić sobie na utrzymywanie dużego domu w Londynie, gdzie organizował spotkania dla intelektualnej elity ruchu robotniczego. Jego status mędrca i mentora doprowadził do tego, że był nazywany „Wielkim Lamą” z Regent’s Park Road. W ruchu socjalistycznym był również uważany za „Pierwsze Skrzypiec”, co podkreślało jego rolę jako głównego doradcy i autorytetu. Jego życie było przykładem połączenia burżuazyjnego pochodzenia z radykalnymi ideami komunistycznymi.

Podsumowanie kluczowych postaci i organizacji

• Osoby bliskie:
• Karol Marks
• Mary Burns
• Lizzie Burns
• Friedrich Engels Sr. (ojciec)
• Elisabeth „Elise” Franziska Mauritia von Haar (matka)
• Bruno Bauer
• August Willich
• Organizacje:
• Związek Komunistów (1847–1852)
• Pierwsza Międzynarodówka (1864–1876)
• Socjaldemokratyczna Partia Niemiec
• Druga Międzynarodówka

Friedrich Engels, jako współtwórca marksizmu i autor fundamentalnych dzieł, znacząco wpłynął na rozwój myśli politycznej i społecznej. Jego życie, pełne zarówno intelektualnego zaangażowania, jak i praktycznej działalności rewolucyjnej, stanowi inspirację dla badaczy historii i ideologii komunistycznej. Jego praca nad edycją dzieł Marksa oraz rozwój koncepcji materializmu dialektycznego ugruntowały jego pozycję jako jednego z najważniejszych myślicieli epoki nowożytnej, a jego dziedzictwo nadal jest przedmiotem analiz i debat na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels