Strona główna Ludzie Joseph Haydn: Austriacki kompozytor klasycyzmu.

Joseph Haydn: Austriacki kompozytor klasycyzmu.

by Oska

Franz Joseph Haydn, powszechnie znany jako Joseph Haydn, to postać o fundamentalnym znaczeniu dla rozwoju muzyki zachodniej, powszechnie uznawany za jednego z głównych przedstawicieli stylu klasycznego. Urodzony 31 marca 1732 roku w Rohrau, zmarł 31 maja 1809 roku w Wiedniu, dożywając 77 lat. Jego innowacyjne podejście do formy muzycznej, zwłaszcza w symfonii i kwartacie smyczkowym, przyniosło mu przydomki „Ojca Symfonii” i „Ojca Kwartetu Smyczkowego”. Mimo nieszczęśliwego małżeństwa i braku potomstwa, cieszył się powszechnym szacunkiem i sympatią, zyskując miano „Papa Haydn” dzięki swojej życzliwości i mentorstwu wobec młodszych muzyków, w tym Wolfganga Amadeusza Mozarta i Ludwiga van Beethovena.

Najważniejsze fakty:

  • Wiek: Na 31 maja 1809 roku miał 77 lat.
  • Żona/Mąż: Maria Anna Theresia Keller
  • Dzieci: Brak potomstwa
  • Zawód: Kompozytor, Kapelmistrz
  • Główne osiągnięcie: Uznawany za twórcę klasycznej formy symfonii i kwartetu smyczkowego.

Joseph Haydn – podstawowe informacje

Franz Joseph Haydn, kompozytor znany i ceniony na całym świecie jako Joseph Haydn, urodził się 31 marca 1732 roku w niewielkiej miejscowości Rohrau w Austrii, położonej niedaleko granicy z Węgrami. Choć jego pełne imię brzmiało Franz Joseph Haydn, artysta preferował używanie jedynie drugiego imienia. Jego rewolucyjne dokonania w dziedzinie form muzycznych, a w szczególności rozwój symfonii i kwartetu smyczkowego, przyniosły mu zasłużone i powszechnie akceptowane przydomki „Ojca Symfonii” oraz „Ojca Kwartetu Smyczkowego”. Joseph Haydn zakończył swoje życie 31 maja 1809 roku w Wiedniu, osiągając wiek 77 lat.

Rodzina i życie prywatne Josepha Haydna

Pochodzący z rodziny o skromnych korzeniach, Joseph Haydn był synem Mathiasa Haydna, rzemieślnika trudniącego się pracą w drewnie, który pełnił również funkcję nadzorcy targowiska, oraz Marii Koller, która wcześniej pracowała jako kucharka. Rodzice kompozytora nie posiadali umiejętności czytania nut, jednak dom rodzinny był przesiąknięty muzyką. Ojciec, Mathias, z pasją oddawał się muzyce ludowej i samodzielnie nauczył się grać na harfie, co z pewnością miało znaczący wpływ na młodego Josepha. Joseph Haydn miał również młodszego brata, Michaela Haydna, który również odniósł sukcesy jako kompozytor. Życie osobiste kompozytora naznaczone było nieszczęśliwym małżeństwem zawartym w 1760 roku z Marią Anną Theresią Keller. Ten związek, choć formalnie zawarty, nie przyniósł potomstwa, a oboje małżonkowie w trakcie jego trwania mieli swoich kochanków. Szczególnie bliską, choć platoniczną relację, Haydn utrzymywał od 1789 roku z Marią Anną von Genzinger, żoną osobistego lekarza księcia Nikolausa. Jej przedwczesna śmierć w 1793 roku stanowiła dla kompozytora ogromny cios emocjonalny.

Kariera zawodowa Josepha Haydna

Początki w chórze

Droga Josepha Haydna do sławy rozpoczęła się w 1740 roku, kiedy to jego talent dostrzegł Georg Reutter, który zwerbował go do chóru chłopięcego przy katedrze św. Szczepana w Wiedniu. Tam młody Haydn zdobywał pierwsze szlify muzyczne i artystyczne, kształtując swój niepowtarzalny talent.

Trudne lata jako freelancer

Po okresie służby w chórze katedralnym, w 1749 roku, gdy jego głos uległ mutacji, Haydn musiał opuścić chór. Nastąpił okres pełen wyzwań w jego życiu, kiedy to jako wolny muzyk musiał radzić sobie, pracując jako nauczyciel muzyki, uliczny muzyk, a także służący i akompaniator dla włoskiego kompozytora Nicoli Porpory. Te doświadczenia, choć niełatwe, z pewnością hartowały jego charakter i poszerzały muzyczne horyzonty.

Pierwsza pełnoetatowa posada u hrabiego Morzina

Przełomem w karierze Haydna okazał się rok 1757, kiedy to otrzymał swoją pierwszą pełnoetatową posadę jako Kapelmistrz u hrabiego Morzina. W ramach tego zatrudnienia prowadził niewielką orkiestrę i miał okazję skomponować swoje pierwsze symfonie, co stanowiło ważny krok w rozwoju jego unikalnego stylu kompozytorskiego.

Długoletni kontrakt z rodziną Esterházych

Kluczowym okresem w karierze Josepha Haydna była niemal trzydziestoletnia służba u potężnej i wpływowej rodziny Esterházych, która rozpoczęła się w 1761 roku. Początkowo pełnił funkcję wicekapelmistrza, a od 1766 roku objął stanowisko pełnego Kapelmistrza. Praca w odległym pałacu Eszterháza na węgierskiej wsi, z dala od głównych ośrodków muzycznych Europy, zmusiła go, jak sam przyznał, do rozwijania własnej, oryginalnej ścieżki artystycznej, co zaowocowało powstaniem wielu wybitnych dzieł.

Międzynarodowa sława w Londynie

Po śmierci księcia Nikolausa w 1790 roku, Haydn rozpoczął nowy, niezwykle owocny rozdział w swojej karierze, odbywając dwie niezwykle udane podróże do Londynu. W stolicy Anglii skomponował swoje najsłynniejsze symfonie, znane jako „Londyńskie”, zdobywając tam status prawdziwej muzycznej gwiazdy i umacniając swoją międzynarodową sławę. Jego występy w prestiżowych miejscach, takich jak Hanover Square Rooms, przyciągały tłumy entuzjastów muzyki.

Nagrody i osiągnięcia Josepha Haydna

Joseph Haydn zasłużył na miano jednego z najważniejszych innowatorów w historii muzyki. Jego wkład w rozwój formy muzycznej i stylu klasycznego jest nieoceniony i stanowi fundament dla późniejszych kompozytorów.

Doktorat honorowy Uniwersytetu Oksfordzkiego

Podczas swojej pierwszej wizyty w Anglii w 1791 roku, Haydn został uhonorowany prestiżowym tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego. To zaszczytne wyróżnienie podkreślało jego znaczący wkład w rozwój muzyki i jego pozycję w ówczesnym świecie artystycznym.

Innowacje w formie muzycznej

Joseph Haydn jest uznawany za twórcę klasycznej struktury kwartetu smyczkowego, co stanowi jedno z jego największych i najbardziej trwałych osiągnięć. Jego wpływ na rozwój formy sonatowej jest nieoceniony, a jego innowacje wyznaczyły kierunki dla kolejnych pokoleń kompozytorów. Przypisuje mu się również kluczowe znaczenie dla rozwoju symfonii, którą przekształcił z prostszej formy w dojrzałe dzieło o złożonej strukturze.

Muzyka i styl Josepha Haydna

Ewolucja stylu muzycznego

Twórczość Josepha Haydna przeszła znaczącą ewolucję na przestrzeni jego długiej kariery. Początkowo jego muzyka nosiła cechy ekspresyjnego stylu „Sturm und Drang”, by z czasem ewoluować w kierunku dojrzałego klasycyzmu. W późniejszym okresie jego kompozycje charakteryzowały się wyrafinowanym dowcipem, elegancją i głębią intelektualną, co czyniło jego muzykę unikalną, przystępną i ponadczasową.

Ważniejsze instrumenty i kompozycje

Joseph Haydn pozostawił po sobie niezwykle bogaty i zróżnicowany dorobek kompozytorski. Napisał między innymi 126 triów barytonowych, specjalnie na zamówienie księcia Nikolausa, który był pasjonatem tego rzadkiego instrumentu. Jego twórczość obejmuje również liczne opery, msze i monumentalne oratoria, takie jak „Stworzenie świata” (Die Schöpfung) czy „Pory roku” (Die Jahreszeiten), które do dziś stanowią kanon muzyki klasycznej. Kompozytor skomponował także ponad 100 symfonii, w tym słynne symfonie „Londyńskie”, oraz 68 kwartetów smyczkowych, które ugruntowały jego pozycję jako mistrza tych form. Wśród jego dzieł znajduje się również hymn „Gott erhalte Franz den Kaiser”, który stał się podstawą późniejszego hymnu narodowego Niemiec.

Poczucie humoru w muzyce

Jedną z najbardziej charakterystycznych i cenionych cech muzyki Josepha Haydna jest jego wyrafinowane poczucie humoru, które często wplatał w swoje kompozycje. Kompozytor często wykorzystywał muzyczne żarty i niespodzianki, aby zaskoczyć, rozbawić, a czasem nawet obudzić słuchaczy. Najlepszymi przykładami są Symfonia „Niespodzianka” (nr 94) z nagłym, głośnym uderzeniem kotłów w wolnej części, mającym obudzić drzemiącą publiczność, czy Symfonia „Pożegnalna” (nr 45), której zakończenie, gdzie muzycy kolejno odkładają instrumenty i opuszczają scenę, miało symbolizować prośbę o urlopy dla muzyków orkiestry Esterházy. Jego styl charakteryzował się lekkością i przejrzystością, ale też głębią intelektualną i emocjonalną, co można zaobserwować w dziełach takich jak np. jego złożone tria smyczkowe.

Osobowość i relacje Josepha Haydna

Joseph Haydn był postacią powszechnie znaną ze swojej optymistycznej natury, skromności i ogromnej życzliwości, co sprawiło, że zyskał przydomek „Papa Haydn”, szczególnie wśród młodszych muzyków, którym okazywał troskę i wsparcie. Jego relacja z Wolfgangiem Amadeuszem Mozartem była pełna wzajemnego szacunku i podziwu; Haydn wielokrotnie podkreślał, że uważa Mozarta za największego kompozytora, jakiego zna. W 1792 roku Haydn przyjął również młodego Ludwiga van Beethovena jako swojego ucznia w Wiedniu, choć ich relacja bywała napięta i nie zawsze układała się gładko. Jako głęboko wierzący katolik, Haydn często rozpoczynał swoje rękopisy od frazy „In nomine Domini” (W imię Pańskie), a kończył je słowami „Laus Deo” (Chwała Bogu), co świadczy o jego silnej pobożności i dziękczynieniu.

Zdrowie i ostatnie lata Josepha Haydna

Problemy zdrowotne

Od 1803 roku Joseph Haydn cierpiał na postępującą słabość fizyczną, która stopniowo uniemożliwiła mu dalsze aktywne komponowanie. Stan zdrowia kompozytora pogarszał się, ograniczając jego możliwości twórcze i aktywność publiczną.

Ostatni występ

Ostatnie publiczne pojawienie się Josepha Haydna miało miejsce w 1808 roku. Uczestniczył on wówczas w uroczystym wykonaniu swojego oratorium „Stworzenie świata” z okazji jego 76. urodzin. Było to wzruszające i uroczyste pożegnanie z publicznością, która nadal darzyła go wielkim szacunkiem i uwielbieniem.

Kontrowersje i incydenty z życia Josepha Haydna

Prank w chórze

Jednym z najbardziej znanych incydentów z młodości Haydna, który doprowadził do jego wyrzucenia z chóru katedralnego w 1749 roku, był nieodpowiedzialny wybryk. Młody Joseph odciął nożyczkami warkocz innemu chórzystce, co skutkowało natychmiastową i surową reakcją przełożonych.

Cenzura opery

Wczesna opera komiczna Josepha Haydna, „Der krumme Teufel” (Garbaty diabeł) z 1753 roku, została zdjęta z afisza przez cenzurę. Powodem były zawarte w niej „obraźliwe uwagi” i treści, które uznano za nieodpowiednie i potencjalnie szkodliwe dla ówczesnej publiczności.

Ciekawostki z życia Josepha Haydna

Joseph Haydn, mimo swojej wielkiej sławy i uznania, był niskiego wzrostu, a jego twarz była naznaczona bliznami po ospie. Sam siebie uważał za osobę nieatrakcyjną, co sprawiło mu pewne zaskoczenie, gdy w Londynie cieszył się powodzeniem u kobiet. Podczas długich pobytów w posiadłościach Esterházych, Haydn chętnie oddawał się aktywnościom na świeżym powietrzu, takim jak polowania oraz wędkarstwo, czerpiąc radość z kontaktu z naturą. W 1785 roku, podobnie jak jego przyjaciel Wolfgang Amadeusz Mozart, Joseph Haydn został przyjęty do loży masońskiej „Zur wahren Eintracht” w Wiedniu, co świadczy o jego przynależności do tego kręgu i zainteresowaniu jego ideami.

Podsumowanie kluczowych osiągnięć Josepha Haydna

Joseph Haydn pozostawił po sobie niezwykle bogate i wpływowe dziedzictwo artystyczne, które stanowiło fundament dla muzyki epoki klasycyzmu i wywarło ogromny wpływ na przyszłe pokolenia kompozytorów. Jego innowacje w zakresie formy muzycznej, w szczególności w symfonii i kwartacie smyczkowym, przyniosły mu miano „Ojca Symfonii” i „Ojca Kwartetu Smyczkowego”.

Kluczowe dzieła i innowacje

  • Stworzenie i ugruntowanie klasycznej struktury kwartetu smyczkowego.
  • Znaczący wpływ na rozwój i kształtowanie formy sonatowej.
  • Skomponowanie 126 triów barytonowych na zamówienie księcia Nikolausa Esterházy.
  • Stworzenie monumentalnych oratorów, takich jak „Stworzenie świata” i „Pory roku”, które do dziś pozostają arcydziełami gatunku.
  • Rozwój stylu muzycznego od ekspresyjnego „Sturm und Drang” do dojrzałego, zrównoważonego klasycyzmu.
  • Wprowadzenie elementów humoru, niespodzianki i emocjonalnej głębi do muzyki symfonicznej (np. Symfonia „Niespodzianka”).

Chronologia życia i kariery Josepha Haydna

Rok Wydarzenie
1732 Urodzenie Josepha Haydna 31 marca w Rohrau w Austrii.
1740 Zwerbowanie do chóru chłopięcego przy katedrze św. Szczepana w Wiedniu.
1749 Opuszczenie chóru po mutacji głosu; początek kariery jako freelancer.
1753 Cenzura jego wczesnej opery komicznej „Der krumme Teufel”.
1757 Objęcie stanowiska Kapelmistrza u hrabiego Morzina.
1760 Ślub z Marią Anną Theresią Keller.
1761 Rozpoczęcie służby u rodziny Esterházych jako wicekapelmistrz.
1766 Awans na stanowisko pełnego Kapelmistrza u Esterházych.
1785 Przyjęcie do loży masońskiej „Zur wahren Eintracht” w Wiedniu.
1789 Nawiązanie bliskiej relacji z Marią Anną von Genzinger.
1790 Śmierć księcia Nikolausa Esterházy; rozpoczęcie przygotowań do podróży do Londynu.
1791 Pierwsza podróż do Londynu; uzyskanie doktoratu honoris causa Uniwersytetu Oksfordzkiego.
1792 Przyjęcie Ludwiga van Beethovena na ucznia w Wiedniu.
1793 Przedwczesna śmierć Marii Anny von Genzinger.
1798 Skomponowanie oratorium „Stworzenie świata”.
1801 Skomponowanie oratorium „Pory roku”.
1803 Początek postępujących problemów zdrowotnych ograniczających aktywność.
1808 Ostatnie publiczne pojawienie się podczas wykonania „Stworzenia świata”.
1809 Śmierć Josepha Haydna 31 maja w Wiedniu.

Nagrody i wyróżnienia Josepha Haydna

Rok Nagroda/Wyróżnienie Instytucja/Miejsce
1791 Doktorat honoris causa Uniwersytet Oksfordzki

Warto wiedzieć: Joseph Haydn był nie tylko wybitnym kompozytorem, ale także człowiekiem o bogatym życiu wewnętrznym, co odzwierciedlały jego głęboka pobożność, zaangażowanie w relacje z innymi i optymistyczne podejście do życia.

Joseph Haydn udowodnił, że niezwykły talent i wytrwałość mogą prowadzić do tworzenia arcydzieł, które na zawsze zmieniają oblicze muzyki. Jego muzyka niezmiennie przypomina o sile ludzkiej kreatywności, inteligencji i ponadczasowej radości życia, inspirując kolejne pokolenia artystów i słuchaczy.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Na co zmarł Haydn?

Joseph Haydn zmarł 31 maja 1809 roku. Przyczyną śmierci była najprawdopodobniej starość i powikłania związane z podeszłym wiekiem.

Czy Joseph Haydn należy do klasyków wiedeńskich?

Tak, Joseph Haydn jest uznawany za jednego z głównych przedstawicieli klasycyzmu wiedeńskiego. Obok Mozarta i Beethovena, ukształtował on styl tego okresu.

Ile utworów napisał Haydn?

Szacuje się, że Joseph Haydn skomponował ponad 1000 utworów muzycznych. Obejmują one symfonie, kwartety smyczkowe, koncerty, msze i wiele innych form.

Co stracił Joseph Haydn?

Joseph Haydn stracił swojego patrona, księcia Esterházy’ego, po jego śmierci. Oznaczało to zakończenie długoletniej służby i utratę stabilnego źródła utrzymania.

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Haydn