Jules Verne: Ojciec science fiction, wizjoner podróży dookoła świata

1

Jules Gabriel Verne, urodzony 8 lutego 1828 roku w Nantes, to jeden z najwybitniejszych francuskich pisarzy, którego wizjonerskie powieści fantastyczno-naukowe zrewolucjonizowały literaturę światową. Na dzień dzisiejszy, w 2024 roku, Jules Verne miałby 196 lat. Był najstarszym z pięciorga rodzeństwa. Jego twórczość, charakteryzująca się niezwykłym połączeniem przygody, nauki i wyobraźni, wywarła ogromny wpływ na rozwój gatunku science fiction i do dziś inspiruje kolejne pokolenia. Przełomowa współpraca z wydawcą Pierre-Julesem Hetzelem zaowocowała serią „Voyages extraordinaires”, a dzieła takie jak „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” czy „W 80 dni dookoła świata” ugruntowały jego pozycję jako jednego z najczęściej tłumaczonych autorów na świecie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 196 lat (na 2024 rok)
• Żona/Mąż: Honorine Anne Hébée du Fraysne de Viane
• Dzieci: Michel Verne
• Zawód: Pisarz, dramaturg, poeta
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z ojców fantastyki naukowej, autor wizjonerskich powieści takich jak „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” i „W 80 dni dookoła świata”.

Podstawowe informacje o Jules’u Verne

Dane biograficzne

Jules Gabriel Verne przyszedł na świat 8 lutego 1828 roku w dynamicznie rozwijającym się porcie Nantes, w Królestwie Francji. Jego narodziny miały miejsce w domu babci macierzyńskiej, przy Rue Olivier-de-Clisson 4, na Île Feydeau – wyspie na rzece Loarze, która wówczas była centrum życia miasta. Pisarz zmarł 24 marca 1905 roku w wieku 77 lat w Amiens, w regionie Pikardia, gdzie spędził ostatnie lata życia. Jego miejsce spoczynku znajduje się na cmentarzu Cimetière de La Madeleine w Amiens. Rok 2005 został oficjalnie ogłoszony we Francji „Rokiem Jules’a Verne’a”, upamiętniając setną rocznicę jego śmierci i podkreślając jego trwałe dziedzictwo.

Znaczenie i dziedzictwo

Od 1979 roku Jules Verne niezmiennie utrzymuje się na drugim miejscu na liście najczęściej tłumaczonych autorów na świecie, ustępując jedynie Agathie Christie, a wyprzedzając nawet samego Williama Shakespeare’a. W kręgach literackich, obok H.G. Wellsa i Hugo Gernsbacka, Verne jest powszechnie uznawany za „ojca fantastyki naukowej” (science fiction). Jest to tytuł w pełni zasłużony, biorąc pod uwagę pionierski charakter jego twórczości, która często wyprzedzała swoją epokę, inspirując rozwój nauki i technologii. Jego dzieła verne’a były często wzbogacane o unikatowe ilustracje wykonane przez wybitnych artystów, takich jak Jules Férat czy George Roux, które dodawały wizualnego wymiaru niezwykłym podróżom i wynalazkom opisywanym w jego książkach. Rok 1905, w którym zmarł Verne, był okresem znaczących wydarzeń historycznych, takich jak rewolucja w Rosji czy budowa Kanału Panamskiego, co stanowi tło epoki, w której tworzył i na którą jego twórczość miała wpływ.

Rodzina i życie prywatne Jules’a Verne’a

Pochodzenie i rodzina

Ojciec pisarza, Pierre Verne, wywodził się z rodziny prawniczej z Provins i sam pracował jako prawnik (avoué). To właśnie ten zawód był pierwotnie przeznaczony dla Jules’a, który miał przejąć kancelarię ojca. Matka, Sophie Allotte de La Fuÿe, pochodziła z rodziny związanej z żeglugą i handlem morskim w Nantes, posiadając dalekie szkockie korzenie. Ta morska tradycja w rodzinie z pewnością zaszczepiła w młodym Jules’u fascynację morzem i podróżami. Jules był najstarszym z pięciorga dzieci. Miał brata Paula, urodzonego w 1829 roku, oraz trzy siostry: Anne „Annę” (1836), Mathilde (1839) i Marie (1842).

Małżeństwo i dzieci

10 stycznia 1857 roku Jules Verne poślubił Honorine Anne Hébée du Fraysne de Viane, wdowę z dwiema córkami z pierwszego małżeństwa – Valentine i Suzanne Morel. Z Honorine doczekał się jednego biologicznego syna, Michela Verne’a, który również odnalazł swoje powołanie w literaturze. Jules wychowywał swoich pasierbice jak własne córki. Michel Verne, syn pisarza, odegrał znaczącą rolę w redakcji i publikacji niektórych dzieł ojca, a także sam był utalentowanym pisarzem, kontynuując literackie dziedzictwo rodziny.

Nieszczęśliwe miłości

W młodości Jules Verne doświadczył głębokiego, lecz nieszczęśliwego uczucia do swojej kuzynki Caroline. Jej małżeństwo w 1847 roku z 40-letnim Émile’em Dezaunayem, jak sugerują biografowie, miało wywołać melancholijny ton w jego wczesnej twórczości. Kolejnym bolesnym zawodem miłosnym była jego relacja z Rose Herminie Arnaud Grossetière. Rodzice dziewczyny nie zgodzili się na jej związek z jeszcze niepewnym finansowo młodym pisarzem i wydali ją za bogatego właściciela ziemskiego w 1848 roku. Te młodzieńcze doświadczenia miłosne, choć bolesne, z pewnością przyczyniły się do kształtowania wrażliwości i głębi emocjonalnej młodego twórcy.

Kariera literacka Jules’a Verne’a

Początki kariery i debiut

Kariera literacka Julesa Verne’a rozpoczęła się od pisania sztuk teatralnych, na które silny wpływ wywarł sam Victor Hugo. Jego debiutem scenicznym była komedia „Les Pailles rompues” (Złamane słomki), wystawiona w 1850 roku, której powstanie wspierał Alexandre Dumas syn. W 1851 roku Verne nawiązał współpracę z prestiżowym magazynem „Musée des familles”, gdzie publikował artykuły o charakterze edukacyjnym, poświęcone geografii i historii. W swoich tekstach umiejętnie łączył rzetelne fakty naukowe z angażującą fikcją literacką, co stanowiło wyraźną zapowiedź jego przyszłej, przełomowej twórczości. W tym okresie eksplorował różne formy literackie, szlifując swój niepowtarzalny styl i rozwijając nieograniczoną wyobraźnię.

Współpraca z wydawcą i seria „Voyages extraordinaires”

Przełomowym momentem, który zdefiniował karierę Julesa Verne’a, była jego długoletnia i owocna współpraca z wydawcą Pierre-Julesem Hetzelem. Owocem tej niezwykłej relacji było stworzenie monumentalnej i niezwykle popularnej serii „Voyages extraordinaires” (Niezwykłe podróże). Seria ta obejmowała takie światowe bestsellery jak „Podróż do wnętrza Ziemi” (1864), „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” (1870) czy „W 80 dni dookoła świata” (1872). Powieści te, mistrzowsko łączące dynamiczną akcję przygodową z naukową spekulacją, zdobyły ogromną popularność na całym świecie i ugruntowały pozycję Verne’a jako jednego z najważniejszych i najbardziej wpływowych pisarzy swoich czasów. Dzieła te, często osadzone w realiach podróży przez ocean atlantycki do stanów zjednoczonych i kanady, czy eksploracji głębin oceanu atlantyckiego, fascynowały czytelników wizjami przyszłości i innowacyjnymi teoriami naukowymi.

Praca w teatrze i publikacje w magazynach

Przez pewien okres Jules Verne pracował jako sekretarz w Théâtre Lyrique w Paryżu, co pozwalało mu na dalszy rozwój talentu pisarskiego. W tym czasie napisał i pomógł wystawić kilka oper komicznych, współpracując z kompozytorem Aristide Hignardem. Jego zainteresowania literackie nie ograniczały się jednak wyłącznie do teatru. Współpraca z magazynem „Musée des familles” w 1851 roku zapoczątkowała jego karierę jako autora artykułów edukacyjnych, które stanowiły unikalne połączenie faktów naukowych z elementami literackiej fikcji. W późniejszych latach jego powieści były publikowane w odcinkach na łamach różnych popularnych czasopism, co znacząco zwiększało ich zasięg i popularność wśród szerokiej publiczności. Dzieła takie jak „Dzieci kapitana Granta” czy „Tajemnicza wyspa” zyskały dzięki tej formie publikacji rzesze wiernych czytelników.

Ewolucja postrzegania twórczości

Choć w kręgach anglosaskich przez wiele lat twórczość Julesa Verne’a była postrzegana głównie jako literatura przeznaczona dla dzieci, co było wynikiem często słabych i ocenzurowanych tłumaczeń, od lat 80. XX wieku jego reputacja jako poważnego i awangardowego pisarza znacząco wzrosła. Współczesne badania naukowe oraz nowe, wierniejsze przekłady jego dzieł pozwoliły na docenienie głębi jego prozy, naukowego charakteru jego wizji oraz jego wybitnych zdolności predykcyjnych w zakresie przyszłości. Verne, jako francuski pisarz, wywarł nieoceniony wpływ na rozwój literatury światowej, a jego wpływ jest widoczny w niezliczonych adaptacjach scenicznych, filmowych i literackich, które powstają do dziś, świadcząc o ponadczasowości jego dzieł.

Nagrody i osiągnięcia Jules’a Verne’a

Oficjalne uznania

W 1892 roku Jules Verne został uhonorowany prestiżowym Orderem Legii Honorowej w stopniu Oficera. Było to oficjalne i bardzo znaczące uznanie jego ogromnych zasług dla kultury francuskiej i literatury światowej. Nagroda ta stanowiła symboliczne zwieńczenie jego wieloletniej, owocnej pracy twórczej i potwierdzenie jego niepodważalnego wkładu w dziedzictwo kulturowe Francji i całego świata.

Sukcesy komercyjne

Powieść „W 80 dni dookoła świata”, opublikowana w 1872 roku, stała się jednym z największych sukcesów komercyjnych XIX wieku, osiągając natychmiastową i ogromną popularność. Jej niezwykły sukces przełożył się na liczne adaptacje teatralne i operowe jeszcze za życia autora, co jest dowodem jej uniwersalnego i ponadczasowego charakteru. Podobnie „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” z 1870 roku, opowieść o charyzmatycznym kapitanie Nemo i jego rewolucyjnej łodzi podwodnej Nautilus, szybko zyskała status kultowej. Te spektakularne sukcesy potwierdziły, że Verne był nie tylko genialnym wizjonerem, ale także niezrównanym narratorem, potrafiącym zafascynować czytelników światem niezwykłych przygód i innowacyjnych technologii.

Najważniejsze dzieła Jules’a Verne’a

Twórczość Julesa Verne’a to bogactwo niezwykłych powieści, które do dziś fascynują czytelników na całym świecie, przenosząc ich w świat przygód i odkryć. Wśród jego najbardziej znanych i cenionych dzieł znajdują się:

• „Podróż do wnętrza Ziemi” (1864)
• „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” (1870)
• „W 80 dni dookoła świata” (1872)
• „Dzieci kapitana Granta”
• „Tajemnicza wyspa”
• „Pięć tygodni w balonie” (Five Weeks in a Balloon)

Warto podkreślić, że wiele z tych niezwykłych książek doczekało się licznych adaptacji na potrzeby teatru, co jest najlepszym dowodem ich żywotności i uniwersalnej atrakcyjności.

Zdrowie i osobiste doświadczenia Jules’a Verne’a

Problemy zdrowotne

Jules Verne przez znaczną część swojego życia zmagał się z dolegliwościami zdrowotnymi, w tym z bolesnymi skurczami żołądka, które współcześni lekarze diagnozują jako objawy zapalenia jelita grubego. Pisarz podejrzewał, że jest to przypadłość dziedziczna, przekazana po stronie jego matki. W 1851 roku Verne doświadczył pierwszego z czterech ataków paraliżu twarzy. Współczesne badania sugerują, że przyczyną mogło być zapalenie ucha środkowego, jednak sam autor nie znał wówczas źródła swojego problemu zdrowotnego, co z pewnością wpływało na jego samopoczucie i codzienne funkcjonowanie.

Doświadczenia życiowe

Podczas swoich studiów w Paryżu, Jules Verne był świadkiem burzliwych wydarzeń rewolucji 1848 roku i powstania Drugiej Republiki. W swoich listach do rodziny szczegółowo opisywał zniszczenia i chaos panujący w mieście, w tym widok barykad wznoszonych na ulicach, co świadczy o jego zainteresowaniu otaczającą rzeczywistością społeczną i polityczną. Verne był zdecydowanym przeciwnikiem służby wojskowej. Kiedy w 1851 roku uniknął poboru dzięki szczęśliwemu losowaniu, napisał do ojca, że życie żołnierza wymaga porzucenia wszelkiej godności. Jako młody mężczyzna, wraz z dziesięcioma bliskimi przyjaciółmi, założył klub kolacyjny dla kawalerów o nazwie „Onze-sans-femme” (Jedenastu bez żony), co symbolizowało ich niezależność i radość z życia w wolności.

Ciekawostki z życia Jules’a Verne’a

Mity i legendy

Jedna z popularnych legend, stworzona przez siostrzenicę pisarza, głosi, że jako 11-letni chłopiec Jules próbował uciec z domu, pragnąc zostać chłopcem okrętowym na statku „Coralie”. Celem jego podróży miało być zdobycie koralowego naszyjnika dla swojej ukochanej kuzynki. Według tej historii, ojciec miał go złapać w ostatniej chwili w porcie Paimbœuf, zanim zdążył odpłynąć. Ta barwna opowieść, choć być może nieco wyolbrzymiona, doskonale oddaje młodzieńczą odwagę, marzycielstwo i ducha przygody, które charakteryzowały przyszłego wielkiego pisarza.

Wczesne doświadczenia

Podczas studiów w Paryżu, Jules Verne na własne oczy doświadczył burzliwych wydarzeń rewolucji 1848 roku, która doprowadziła do powstania Drugiej Republiki. W listach do rodziny szczegółowo opisywał zniszczenia i chaos panujący w mieście, w tym widok barykad wznoszonych na ulicach. Ta obserwacja społeczno-polityczna z pewnością wpłynęła na jego sposób postrzegania świata i przyszłe wybory literackie. Verne, jako człowiek o silnych przekonaniach, był zdeklarowanym przeciwnikiem służby wojskowej. Uniknięcie poboru w 1851 roku dzięki losowaniu było dla niego wielką ulgą, o czym informował ojca, pisząc, że życie żołnierza pozbawia człowieka wszelkiej godności.

Osobiste przekonania

Jako młody człowiek, Jules Verne aktywnie uczestniczył w życiu towarzyskim i kulturalnym. Wraz z dziesięcioma bliskimi przyjaciółmi założył klub kolacyjny dla kawalerów, nazwany „Onze-sans-femme” (Jedenastu bez żony). Było to wyrazem jego niezależności i radości z życia oraz pracy w teatrze. Jego fascynacja przygodą i podróżami była widoczna od najmłodszych lat. Motyw „robinsonady”, czyli historii rozbitka na bezludnej wyspie, towarzyszył mu od szóstego roku życia, zainspirowany opowieściami jego nauczycielki, pani Sambin, o powrocie jej męża, kapitana, niczym Robinson Crusoe.

Inspiracje i motywy

Twórczość Julesa Verne’a obfituje w fascynujące motywy podróży, odkryć naukowych i innowacji technologicznych. Jego powieści, takie jak „Podróż do wnętrza Ziemi” (1864), „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” (1870) czy „W 80 dni dookoła świata” (1872), stały się nieśmiertelnymi klasykami literatury przygodowej i fantastycznonaukowej. W niektórych z jego dzieł pojawia się niezapomniana postać kapitana Nemo, charyzmatycznego dowódcy łodzi podwodnej Nautilus, który podróżuje po oceanach, odkrywając tajemnice głębin. Motyw ten, podobnie jak wizje podróży przez ocean atlantycki do stanów zjednoczonych i kanady, czy eksploracja niezwykłych i egzotycznych miejsc, od zawsze przyciągał miliony czytelników. Jego powieści, publikowane w serii „Voyages extraordinaires” przez wydawcę Pierre-Julesa Hetzela, często opisywały podróże po całym świecie, w tym podróże przez ocean atlantycki do stanów zjednoczonych i kanady, eksplorując nieograniczone możliwości techniki i ludzkiej wytrwałości. Verne, jako francuski pisarz, wywarł ogromny wpływ na rozwój gatunku fantastyki naukowej, a jego dzieła, takie jak „Pięć tygodni w balonie” (Five Weeks in a Balloon) czy „Dzieci kapitana Granta”, nadal inspirują i bawią czytelników na całym świecie. Jego wizje, takie jak podróż do wnętrza ziemi, czy podróż przez ocean atlantycki, były niezwykle trafne i wyprzedzały swoje czasy. Powieść „W 80 dni dookoła świata” (1872) doskonale ukazuje możliwości podróży w XIX wieku, a „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” (1870) wprowadza koncepcję zaawansowanej technologii głębinowej, z kapitanem Nemo na czele. Dzieła te, jak i inne książki Verne’a, takie jak „Tajemnicza wyspa” czy przygody kapitana Hatterasa, były wielokrotnie adaptowano na potrzeby teatru i kina, co świadczy o ich uniwersalnej atrakcyjności. Verne podróżował po świecie, czerpiąc inspirację do swoich opowieści, a jego dzieła, jak „Przygody trzech rosjan i trzech Anglików” (Aventures de trois russes et de trois anglais), pokazują jego zamiłowanie do eksploracji i odkryć. Jego twórczość, często ilustrowana przez wybitnych artystów, nadała nowe znaczenie gatunkowi science fiction, a jego postać zajmuje poczesne miejsce w historii literatury światowej.

Najważniejsze dzieła Jules’a Verne’a

Twórczość Julesa Verne’a jest niezwykle bogata i obejmuje liczne powieści, które do dziś fascynują czytelników na całym świecie, przenosząc ich w świat przygód i odkryć. Wśród jego najbardziej znanych i cenionych dzieł znajdują się:

• „Podróż do wnętrza Ziemi” (1864)
• „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” (1870)
• „W 80 dni dookoła świata” (1872)
• „Dzieci kapitana Granta”
• „Tajemnicza wyspa”
• „Pięć tygodni w balonie” (Five Weeks in a Balloon)

Warto podkreślić, że wiele z tych niezwykłych książek doczekało się licznych adaptacji na potrzeby teatru, co jest najlepszym dowodem ich żywotności i uniwersalnej atrakcyjności.

Tabela: Kluczowe daty z życia Jules’a Verne’a

Kontekst historyczny i kulturowy

Twórczość Julesa Verne’a doskonale wpisała się w okres dynamicznego rozwoju nauki i technologii, który charakteryzował XIX wiek. Jego powieści, pełne wizji przyszłości, odzwierciedlały powszechną fascynację odkryciami geograficznymi, inżynieryjnymi i naukowymi. W tym samym czasie, gdy Verne tworzył swoje dzieła, świat przeżywał rewolucję przemysłową, rozwój kolei żelaznej, a także epokowe odkrycia w dziedzinie elektryczności i mechaniki. Jego powieść „W 80 dni dookoła świata” (1872) doskonale ilustruje te przemiany, pokazując, jak nowe środki transportu umożliwiają podróżowanie po całym globie. Z kolei „Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi” (1870) z kapitanem Nemo i jego łodzią Nautilus, wybiegała daleko w przyszłość, antycypując rozwój technologii podwodnych. Jego dzieła, takie jak „Przygody trzech rosjan i trzech Anglików” (Aventures de trois russes et de trois anglais), podkreślały ducha eksploracji i ciekawości świata, który charakteryzował tę epokę. Verne był także świadkiem ważnych wydarzeń politycznych, jak rewolucja 1848 roku, co znalazło odzwierciedlenie w jego listach i być może w sposobie postrzegania świata przez jego bohaterów.

Jules Verne, jako prawdziwy pionier fantastyki naukowej, pozostawił po sobie niezmierzone dziedzictwo, które nadal inspiruje i fascynuje czytelników na całym świecie, udowadniając, że wizjonerskie opowieści potrafią przekraczać granice czasu i kultury, dotykając uniwersalnych ludzkich pragnień odkrywania i poznawania.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jules_Verne