Marcin Luter: Reformator, 95 tez w Wittenberdze (31 października 1517)

1

Marcin Luter, urodzony 10 listopada 1483 roku w Eisleben, był postacią, która na zawsze odmieniła oblicze europejskiego chrześcijaństwa. Jako wybitny teolog, filozof i duchowny, zapoczątkował ruch reformacyjny, który doprowadził do powstania luteranizmu. Na dzień dzisiejszy (listopad 2023 roku) miałby 540 lat. Jego kluczowe osiągnięcia, takie jak przełomowy przekład Biblii na język niemiecki i sformułowanie fundamentalnych zasad protestantyzmu, ugruntowały jego pozycję jako jednego z najważniejszych reformatorów w historii. Życie Lutra, naznaczone głębokimi przemianami teologicznymi i społecznymi, stanowi fundament dla rozumienia współczesnego chrześcijaństwa.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 2023 roku miałby 540 lat.
• Żona/Mąż: Katarzyna von Bora
• Dzieci: Sześcioro
• Zawód: Teolog, filozof, duchowny, reformator
• Główne osiągnięcie: Zapoczątkowanie reformacji i przekład Biblii na język niemiecki

Podstawowe informacje o Marcinie Lutrze

Dane biograficzne i śmierć

Marcin Luter, pierwotnie Martin Luder, przyszedł na świat 10 listopada 1483 roku w Eisleben. Jego działalność jako reformatora religijnego, tłumacza i duchownego miała fundamentalny wpływ na kształtowanie się religijności w Europie. Zmarł w wieku 63 lat, 18 lutego 1546 roku, w swoim rodzinnym mieście Eisleben. Jego ciało spoczywa w Kościele Wszystkich Świętych w Wittenberdze, miejscu nierozerwalnie związanym z początkami reformacji.

Wykształcenie i tytuły naukowe

Marcin Luter był człowiekiem o wybitnym wykształceniu. Posiadał stopień doktora teologii oraz magistra filozofii. Jego intelektualne dokonania, w tym dogłębne studia i zrozumienie Pisma Świętego, stanowiły podstawę dla jego późniejszych działań reformacyjnych. Jako duchowny w zakonie augustianów, a później jako teolog i reformator, jego wiedza i autorytet miały nieoceniony wpływ na przebieg wydarzeń religijnych i społecznych w Europie.

Główny nurt działalności

Głównym nurtem działalności Marcina Lutra była zainicjowana przez niego reformacja. Jako katolicki prezbiter w zakonie augustianów, Luter stopniowo odchodził od tradycyjnych doktryn Kościoła katolickiego, co ostatecznie doprowadziło do jego ekskomuniki. Po tym wydarzeniu, wraz ze swoimi zwolennikami, stał się współtwórcą luteranizmu, czyli wczesnej postaci protestantyzmu, która na zawsze odmieniła oblicze religijne Europy.

Życie prywatne i rodzinne Marcina Lutra

Rodzice i pochodzenie

Ojciec Marcina Lutra, Hans Luder, wraz z matką, Małgorzatą (Margarethe), byli dziedzicznymi czynszownikami. Z powodów ekonomicznych rodzina przeniosła się do Turyngii. Tam Hans Luder początkowo pracował jako górnik, a następnie został właścicielem pieca hutniczego w Mansfeld. To właśnie w tej pracowitej i zamożnej rodzinie dorastał przyszły reformator.

Relacje rodzinne

Relacje Marcina Lutra z ojcem, Hansem Luderem, były złożone. Syn opisywał ojca jako „wesołego kompana”, jednak jednocześnie był on rodzicem bardzo surowym. Pewne wydarzenie z dzieciństwa, gdy Marcin został pobity do krwi za kradzież orzecha, miało znaczący wpływ na jego późniejsze, lękowe postrzeganie relacji z Bogiem. Ta surowość wychowawcza mogła kształtować jego późniejsze poszukiwania pewności zbawienia i Bożego miłosierdzia.

Małżeństwo i potomstwo

Po opuszczeniu klasztoru, Marcin Luter zawarł związek małżeński z byłą mniszką Katarzyną von Bora. Para ta doczekała się sześciorga dzieci: trzech synów (Jan, Marcin, Paweł) i trzech córek (Elżbieta, Magdalena, Małgorzata). Rodzina Lutrów stała się przykładem modelu życia małżeńskiego i rodzinnego w nowym nurcie protestanckim, a jego dom w Wittenberdze był miejscem ożywionych dyskusji teologicznych.

Kontrowersyjne poglądy na temat pochodzenia

Postać Marcina Lutra budziła niekiedy kontrowersje. Katolicki polemista Johannes Cochläus szerzył oszczercze plotki, jakoby matka Lutra była służącą w łaźni, a sam Marcin miał być owocem jej związku z diabłem. Ponadto, według badacza Dietricha Emme, istnieją poszlaki sugerujące, że Luter mógł mieć żonę i dziecko jeszcze przed wstąpieniem do klasztoru, choć ta teoria jest przez wielu kwestionowana. Te spekulacje świadczą o napięciach i sporach towarzyszących jego działalności.

Edukacja i początki kariery Marcina Lutra

Początki edukacji

Naukę szkolną Marcin Luter rozpoczął w młodym wieku, bo już 12 marca 1488 roku, mając zaledwie 4,5 roku. Okres ten wspominał jednak bardzo negatywnie, co może świadczyć o surowości panującej wówczas w szkołach lub o jego wrażliwości. Mimo trudnych początków, edukacja stanowiła ważny etap w jego rozwoju intelektualnym.

Studia w Erfurcie

W 1501 roku, w wieku 18 lat, Marcin Luter rozpoczął studia na prestiżowym Uniwersytecie w Erfurcie. Uczelnia ta słynęła z nowoczesnego podejścia do nauczania, znanego jako *via moderna*, oraz z silnych wpływów humanizmu. Studia te stanowiły ważny etap w kształtowaniu jego światopoglądu i przygotowały go do dalszej kariery akademickiej i teologicznej.

Kariera prawnicza i powołanie

Zgodnie z wolą ojca, po uzyskaniu tytułu magistra filozofii w styczniu 1505 roku, Marcin Luter miał zabezpieczyć swoją przyszłość zawodową poprzez studia prawnicze. 20 maja tego samego roku zapisał się na wydział prawa. Jednakże, losy potoczyły się inaczej, a jego powołanie okazało się być w sferze duchowości i teologii, co doprowadziło do porzucenia tej ścieżki kariery.

Życie klasztorne i początki Reformacji

Nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu

Przełomowym momentem w życiu Marcina Lutra była jego nagła decyzja o wstąpieniu do zakonu augustianów. 17 lipca 1505 roku, po doświadczeniu gwałtownej burzy pod Stotternheim (2 lipca 1505 r.), podczas której przerażony uderzeniem pioruna obiecał zostać mnichem, Luter złożył śluby zakonne. To wydarzenie rozpoczęło nowy rozdział w jego życiu, prowadzący do głębokich przemian duchowych i teologicznych.

Alternatywne wersje wstąpienia do klasztoru

Dietrich Emme, badacz życia Lutra, sugeruje alternatywną wersję wydarzeń prowadzących do jego wstąpienia do klasztoru. Według tej teorii, ucieczka do zakonu mogła być sposobem na uniknięcie procesu za zabicie przyjaciela w pojedynku. Zakon, oferując azyl kościelny, mógł zapewnić mu ochronę prawną w trudnej sytuacji. Ta teoria stanowi jedną z hipotez tłumaczących motywację Lutra.

Święcenia kapłańskie

4 kwietnia 1507 roku Marcin Luter przyjął prezbiterat, czyli święcenia kapłańskie. Był to kluczowy etap w jego karierze w strukturach Kościoła katolickiego. Jako kapłan mógł on pełniej realizować swoje powołanie duchowe, co jednak wkrótce miało doprowadzić do jego rozłamu z papiestwem i zainicjowania reformacji. To wydarzenie było ważnym krokiem na drodze jego duchowego rozwoju.

Spór o odpusty i ogłoszenie 95 tez

Przełomowym momentem, który zapoczątkował reformację, było ogłoszenie przez Marcina Lutra 95 tez. 31 października 1517 roku, na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze, Luter wystawił swoje tezy, w których ostro potępiał sprzedaż odpustów. Krytykował możliwość kupowania łaski Bożej za pieniądze, co stało się bezpośrednim zapalnikiem szerokiego ruchu reformacyjnego. Teza o możliwości kupowania zbawienia za pieniądze była dla niego nie do przyjęcia i stanowiła punkt zwrotny w jego relacji z Kościołem.

Warto wiedzieć: 31 października 1517 roku to data symbolicznie uznawana za początek reformacji, kiedy to Marcin Luter ogłosił swoje słynne 95 tez.

Ekskomunika

W 1521 roku Kościół katolicki oficjalnie nałożył na Marcina Lutra i jego zwolenników ekskomunikę. Decyzja ta, będąca skutkiem jego działalności reformacyjnej i nieustępliwości w głoszeniu swoich poglądów, ostatecznie przypieczętowała jego rozstanie z papiestwem. Ekskomunika ta była ważnym wydarzeniem w historii reformacji, prowadząc do dalszego umocnienia ruchu protestanckiego i formalnego podziału w Kościele.

Twórczość i doktryna Marcina Lutra

Pięć zasad protestantyzmu

Marcin Luter sformułował pięć fundamentalnych zasad, które stały się filarami nowej wiary protestanckiej. Są to: *sola scriptura* (jedynie Pismo), *sola fide* (jedynie wiara), *sola gratia* (jedynie łaska), *solus Christus* (jedynie Chrystus) i *solum Verbum* (jedynie Słowo). Te zasady stanowiły fundament jego teologii i stanowiły podstawę dla odnowy Kościoła.

Przekład Biblii na język niemiecki

Jednym z największych dokonań Marcina Lutra był monumentalny przekład Biblii na język niemiecki. Dzieło to, znane jako Biblia Lutra, miało ogromny wpływ na rozwój tego języka, standaryzując jego formę i czyniąc Pismo Święte dostępnym dla zwykłych ludzi. Przekład ten był kluczowy dla upowszechnienia idei reformacji i umocnienia tożsamości narodowej Niemców. Prace nad Nowym Testamentem ukończono w 1522 roku.

Dzieła literackie i katechetyczne

Marcin Luter był płodnym autorem. Jest autorem wielu pism polemicznych i edukacyjnych, które kształtowały myśl protestancką i pomagały w katechizacji wiernych. Do najważniejszych dzieł tego typu należą „Postylla domowa”, „Mały katechizm” i „Duży katechizm”, które w przystępny sposób wyjaśniały nauki wiary. Stworzył także „Artykuły szmalkaldzkie”, ważny dokument teologiczny.

Twórczość muzyczna

Marcin Luter był nie tylko teologiem i pisarzem, ale również kompozytorem pieśni kościelnych. Jego twórczość muzyczna miała istotny wpływ na rozwój muzyki protestanckiej. Najsłynniejszą jego kompozycją jest hymn ewangelicki „Warownym grodem jest nasz Bóg”.

Kontrowersyjne poglądy i oceny

Stosunek do mniejszości i heretyków

Działalność i poglądy Marcina Lutra budzą niekiedy kontrowersje. W dostępnych faktach wspomina się o istnieniu jego nieprzychylnych poglądów dotyczących Żydów (w dziele „O Żydach i ich kłamstwach”), Serbołużyczan, heretyków oraz osób oskarżanych o czary (czarownice). Te aspekty jego spuścizny są przedmiotem dyskusji i analiz historyków i teologów.

Kult maryjny

Mimo że Marcin Luter odrzucił wiele tradycyjnych katolickich dogmatów, zachował specyficzne podejście do kultu maryjnego. Jego teologia w tym zakresie stanowiła odrębny punkt, który wyróżniał go na tle innych reformatorów i podkreślał głębię jego przemyśleń teologicznych.

Różne oceny teologiczne

Ocena postaci Marcina Lutra jest zróżnicowana. Podczas gdy protestanci widzą w nim bohatera wiary i kluczową postać dla odnowy chrześcijaństwa, część teologów katolickich postrzega go jako postać, która doprowadziła do podziałów i anarchii kościelnej. Niemniej jednak, Sobór Watykański II uznał niektóre z jego postulatów za słuszne, co świadczy o ewolucji spojrzenia na jego dziedzictwo.

Dziedzictwo i upamiętnienie Marcina Lutra

Status świętego

W Kościołach anglikańskich Marcin Luter jest uznawany za świętego. Jego wspomnienie obchodzone jest w rocznicę jego śmierci, czyli 18 lutego. Jest to wyraz uznania dla jego wkładu w rozwój chrześcijaństwa i reformę Kościoła.

Pomniki i multimedia

Postać Marcina Lutra jest szeroko upamiętniona. Liczne pomniki wzniesione na jego cześć świadczą o jego trwałym wpływie na historię i kulturę. Bogata dokumentacja jego życia, obejmująca autografy i portrety autorstwa Lucasa Cranacha starszego z 1528 roku, jest dostępna w serwisach takich jak Wikimedia Commons i Wikiźródła, umożliwiając szeroki dostęp do materiałów źródłowych i badawczych.

Kluczowe wydarzenia w życiu Marcina Lutra

Marcin Luter pozostaje postacią o nieprzemijającym znaczeniu dla historii chrześcijaństwa i kultury europejskiej. Jego śmiałe dążenie do reformy Kościoła, oparte na głębokiej analizie Pisma Świętego, nie tylko doprowadziło do powstania nowego nurtu religijnego, ale także wywarło znaczący wpływ na rozwój języka, sztuki i myśli politycznej. Jego dziedzictwo, choć niepozbawione kontrowersji, nadal inspiruje i prowokuje do refleksji nad fundamentalnymi pytaniami wiary i życia.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_Luter