Prokofiew: Siergiej Prokofjew, kompozytor symfonii i oper

1

Siergiej Prokofiew, wybitny rosyjski kompozytor, pianista i dyrygent, urodził się 27 kwietnia 1891 roku i zmarł 5 marca 1953 roku. Na chwilę obecną (rok 2024) miałby 133 lata. Jego życie było naznaczone niezwykłym talentem muzycznym, burzliwymi wydarzeniami historycznymi oraz znaczącym wpływem na rozwój muzyki XX wieku. Prokofiew był dwukrotnie żonaty. Z jego pierwszego małżeństwa z Liną Codiną urodziło się dwóch synów. Jego twórczość obejmuje szeroki wachlarz gatunków, od innowacyjnych koncertów fortepianowych, przez uwielbiane balety, po monumentalne opery i symfonie, które do dziś stanowią kluczowy element repertuaru światowych scen muzycznych.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 133 lata (stan na 2024 rok)
• Żona/Mąż: Lina Codina (pierwsza żona), Mira Mendelson (druga żona)
• Dzieci: Dwóch synów z pierwszego małżeństwa
• Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
• Główne osiągnięcie: Stworzenie jednego z najbogatszych i najbardziej wpływowych dorobków muzycznych XX wieku, obejmującego m.in. balety „Romeo i Julia” i „Kopciuszek”, operę „Miłość do trzech pomarańczy” oraz bajkę muzyczną „Piotruś i wilk”.

Siergiej Prokofiew: Geniusz Muzyki XX Wieku

Podstawowe informacje biograficzne

Data i miejsce urodzenia

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew przyszedł na świat 27 kwietnia 1891 roku (według kalendarza gregoriańskiego, 15 kwietnia według kalendarza juliańskiego) w Sontsowce, na terenie dzisiejszej Ukrainy, wówczas guberni jekaterynosławskiej Imperium Rosyjskiego. To malownicze, wiejskie otoczenie stanowiło tło dla jego wczesnych lat, zanim jego talent skierował go ku wielkim ośrodkom kulturalnym.

Wykształcenie muzyczne

Droga Siergieja Prokofiewa do mistrzostwa muzycznego wiodła przez prestiżowe instytucje. Był absolwentem Konserwatorium Petersburskiego, gdzie zgłębiał tajniki kompozycji pod okiem wybitnych pedagogów. Kształcił się u Anatolija Liadowa w zakresie harmonii i kontrapunktu, u Nikołaja Czerepnina w dyrygenturze, a także u samego Nikołaja Rimskiego-Korsakowa, który był mistrzem orkiestracji. To wszechstronne wykształcenie stało się fundamentem jego innowacyjnej i unikalnej estetyki.

Data i okoliczności śmierci

Siergiej Prokofiew zmarł 5 marca 1953 roku w Moskwie, w wieku 61 lat. Tragiczne jest, że jego odejście zbiegło się z tym samym dniem, w którym zmarł Józef Stalin. Ogromna żałoba narodowa po radzieckim dyktatorze niemal całkowicie przyćmiła wieść o śmierci jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. To przykre zbiegowisko okoliczności symbolizuje trudną pozycję artysty w systemie totalitarnym, gdzie uwaga społeczeństwa i władz była skupiona na polityce, a nie na sztuce.

Rodzina i życie prywatne Siergieja Prokofiewa

Pierwsze małżeństwo

W 1923 roku Siergiej Prokofiew poślubił hiszpańską śpiewaczkę, Carolinę (Linę) Codinę. Ze związku tego urodziło się dwóch synów, w tym Oleg. Pomimo wspólnych lat, relacja pary zaczęła się rozpadać w 1941 roku, co doprowadziło do separacji. Formalny rozwód nastąpił w 1947 roku, a rozstanie to miało tragiczne konsekwencje dla Liny Prokofiew.

Drugie małżeństwo

W 1948 roku Siergiej Prokofiew zawarł drugie małżeństwo z Mirą Mendelson. Mira była jego wieloletnią towarzyszką życia, a także współautorką libretta do jego opery „Wojna i pokój”. Jej wsparcie okazało się nieocenione w trudnych latach powojennych, naznaczonych atakami politycznymi na kompozytora.

Tragedia rodzinna po powrocie do ZSRR

Po rozstaniu z Siergiejem Prokofiewem, jego pierwsza żona, Lina, doświadczyła dramatycznych wydarzeń. W 1948 roku została aresztowana pod zarzutem szpiegostwa i skazana na 20 lat pobytu w łagrze. Została zwolniona dopiero w 1956 roku, już po śmierci zarówno Stalina, jak i samego Prokofiewa. Ta tragedia stanowi mroczny rozdział w życiu osobistym kompozytora, ukazując okrucieństwo systemu, w którym przyszło mu żyć.

Kariera zawodowa i twórczość Siergieja Prokofiewa

Początki kariery: „cudowne dziecko”

Talent Siergieja Prokofiewa objawił się już w najmłodszych latach. Jako zaledwie pięcioletnie dziecko napisał swoją pierwszą kompozycję fortepianową, zatytułowaną „Indyjski galop”, której zapisanie z pomocą przyszło jego matce. Już w wieku dziewięciu lat stworzył swoją pierwszą operę, nazwaną „Olbrzym”. Te wczesne sukcesy zapowiadały przyszłą wielkość młodego kompozytora i przyniosły mu miano „cudownego dziecka”.

Reputacja muzycznego buntownika i debiut

W czasach studiów w Konserwatorium Petersburskim, Prokofiew zyskał reputację prawdziwego ikonoklasty i muzycznego buntownika. Jego pierwsze dwa koncerty fortepianowe, charakteryzujące się agresywną dysonansowością i niezwykłymi wymaganiami technicznymi, wywołały szok wśród publiczności i krytyków. Te odważne dzieła stanowiły preludium do rewolucyjnych zmian, jakie miał wprowadzić w muzyce klasycznej.

Współpraca z Ballets Russes

Przełomowym momentem w karierze Siergieja Prokofiewa była współpraca z Siergiejem Diagilewem i jego słynnym zespołem Ballets Russes. Choć Diagilew początkowo odrzucił jego projekt „Ała i Łolli”, dostrzegł potencjał młodego artysty i zamówił kolejne balety. Sukcesy przyniosły takie dzieła jak „Chout” (Błazen), „Le pas d’acier” i „Syn marnotrawny”, które ugruntowały pozycję Prokofiewa jako innowacyjnego twórcy muzyki baletowej.

Okres emigracji (1918–1936)

Po wybuchu rewolucji 1917 roku, Siergiej Prokofiew, za zgodą komisarza ludowego Anatolija Łunaczarskiego, zdecydował się na emigrację z Rosji. Przez kolejne lata mieszkał kolejno w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Paryżu. W tym okresie koncertował jako pianista, a także komponował na zamówienie zachodnich instytucji. Jednym z jego znaczących dzieł z tego okresu jest opera „Miłość do trzech pomarańczy”, stworzona dla opery w Chicago.

Warto wiedzieć: W latach 1918–1936, podczas okresu emigracji, Siergiej Prokofiew aktywnie koncertował jako pianista, prezentując swoje kompozycje na scenach całego świata.

Powrót do Związku Radzieckiego

W 1936 roku Siergiej Prokofiew podjął decyzję o stałym powrocie do ojczyzny, wraz ze swoją rodziną. Ten krok zaowocował powstaniem jego najbardziej przystępnych i popularnych dzieł, które zdobyły szerokie uznanie zarówno w ZSRR, jak i za granicą. Do tej grupy należą m.in. słynna bajka muzyczna „Piotruś i wilk” oraz monumentalny balet „Romeo i Julia”, które do dziś pozostają w kanonie muzyki klasycznej.

Nagrody i osiągnięcia Siergieja Prokofiewa

Zwycięstwo w „bitwie fortepianów”

W 1914 roku, u progu ukończenia Konserwatorium Petersburskiego, Siergiej Prokofiew odniósł znaczące zwycięstwo. Wygrał prestiżowy konkurs dla pięciu najlepszych studentów fortepianu, wykonując własny I Koncert fortepianowy. Nagrodą za to osiągnięcie był fortepian marki Schroeder, symbolizujący uznanie dla jego wirtuozerii i talentu kompozytorskiego.

Uznanie za klasyka nowoczesności

Siergiej Prokofiew jest bezdyskusyjnie uważany za jednego z głównych kompozytorów XX wieku. Jego bogaty dorobek artystyczny obejmuje 7 ukończonych oper, 7 symfonii, 8 baletów, 5 koncertów fortepianowych oraz 9 sonat fortepianowych. Te dzieła stanowią fundament dla jego statusu jako klasyka nowoczesności, łączącego innowacyjność z głębokim zrozumieniem tradycji muzycznej.

Lista kluczowych dzieł Siergieja Prokofiewa

• Symfonia „Klasyczna”
• Suita „Lejtnant Kiże”
• Balet „Kopciuszek”
• Muzyka do filmu „Aleksander Newski”
• Opera „Wojna i pokój”
• Bajka muzyczna „Piotruś i wilk”
• Balet „Romeo i Julia”
• I Koncert fortepianowy
• II Koncert fortepianowy
• Opera „Miłość do trzech pomarańczy”
• Balet „Chout” (Błazen)
• Balet „Le pas d’acier”
• Balet „Syn marnotrawny”
• IX Sonata fortepianowa
• Symfonia-Koncert na wiolonczelę

Muzyka i styl Siergieja Prokofiewa

Dzieła symfoniczne i baletowe

Twórczość symfoniczna i baletowa Siergieja Prokofiewa obfituje w arcydzieła. Do najbardziej znanych należą m.in. Symfonia „Klasyczna”, napisana w stylu nawiązującym do Haydna, ale osadzona w realiach XX wieku, suita „Lejtnant Kiże”, która pierwotnie była muzyką do filmu, oraz monumentalny balet „Kopciuszek”, zachwycający swoją melodyjnością i bogactwem orkiestracji. Te kompozycje charakteryzują się świeżością pomysłów i wyrafinowanym rzemiosłem.

Muzyka filmowa i patriotyczna

Podczas II wojny światowej Siergiej Prokofiew stworzył ścieżkę dźwiękową do filmu „Aleksander Newski”, która stała się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych dzieł symfonicznych. Równocześnie pracował nad swoim najbardziej ambitnym dziełem operowym – monumentalną adaptacją epopei Lwa Tołstoja, „Wojna i pokój”. Te kompozycje odzwierciedlają jego zaangażowanie w tworzenie muzyki o silnym ładunku emocjonalnym i historycznym.

Kontrowersje i trudności w życiu Siergieja Prokofiewa

Atak polityczny w 1948 roku

W 1948 roku Siergiej Prokofiew stał się ofiarą nagonki politycznej, znanej jako atak na tzw. „formalizm”. Władze radzieckie oskarżyły go o tworzenie muzyki „antydemokratycznej” i obcej narodowi rosyjskiemu. Te zarzuty miały druzgocący wpływ na jego zdrowie i sytuację finansową, zmuszając go do tworzenia dzieł o bardziej przystępnej, choć nie zawsze zgodnej z jego artystyczną wizją, formie. Siergiej Prokofiew musiał zmierzyć się z presją ideologiczną.

Skandal w Pawłowsku

Premiera II Koncertu fortepianowego Siergieja Prokofiewa w 1913 roku wywołała prawdziwy skandal. Publiczność była podzielona: jedni wykrzykiwali obelgi, twierdząc, że „koty na dachu robią lepszą muzykę”, podczas gdy inni, zwłaszcza zwolennicy modernizmu, byli zachwyceni nowatorskim brzmieniem i odważną estetyką dzieła. Ten incydent symbolizuje trudności, z jakimi musiał mierzyć się Prokofiew, wprowadzając swoją rewolucyjną muzykę do świata.

Ciekawostki z życia Siergieja Prokofiewa

Pasja do szachów

Siergiej Prokofiew był zapalonym szachistą od siódmego roku życia. Jego zamiłowanie do gry strategicznej było tak wielkie, że w 1914 roku udało mu się pokonać w symultanie przyszłego mistrza świata, José Raúla Capablankę. W latach 30. XX wieku Prokofiew regularnie grywał z Michaiłem Botwinnikiem, co świadczy o jego wysokich umiejętnościach szachowych.

Relacja ze Strawińskim

Relacje między Siergiejem Prokofiewem a jego rówieśnikiem i równie wielkim kompozytorem, Igorem Strawińskim, były złożone. Mimo wzajemnego szacunku, często rywalizowali o uwagę i uznanie. Ciekawostką jest fakt, że Strawiński nazwał balet Prokofiewa „Błazen” jedynym utworem muzyki nowoczesnej, którego słucha z przyjemnością, co świadczy o jego docenieniu innowacyjności dzieła kolegi.

Wsparcie młodych talentów

Mimo ataków politycznych, którym Siergiej Prokofiew był poddawany w późniejszych latach życia, cieszył się on znaczącym wsparciem ze strony nowej generacji wirtuozów. Do grona jego protegowanych należeli m.in. Swiatosław Richter, dla którego kompozytor napisał IX Sonatę fortepianową, oraz Mścisław Rostropowicz, dla którego stworzył imponującą Symfonię-Koncert na wiolonczelę. Prokofiew widział w nich przyszłość muzyki i wspierał ich rozwój.

Tabela głównych etapów kariery Siergieja Prokofiewa

Siergiej Prokofiew, jako wybitny kompozytor XX wieku, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo muzyczne, które do dziś inspiruje i porusza słuchaczy na całym świecie. Jego życie, naznaczone zarówno geniuszem artystycznym, jak i osobistymi tragediami, stanowi fascynujący przykład artysty walczącego o wolność twórczą w trudnych czasach. Wkład Prokofiewa w rozwój muzyki klasycznej jest nieoceniony, a jego dzieła wciąż żyją na scenach koncertowych i operowych, przypominając o jego niezwykłym talencie i niezłomności ducha.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev